دوشنبه3 مهر 1396                         ???? ???? ?? ?? ???????  
 
 
بازدید: 4148 تن
 

درخواست مردم سرخس براي بازگشت به ميهن


درخواست مردم سرخس براي بازگشت به ميهن

ماهنامه خواندنی ؛ شماره 66

به دنبال فروپاشي امپراتوري روس ، در كنار مردمان ديگر ، اهالي شهر سرخس  نيز ،خواستار باز‌گشت به سر‌زمين مادر شدند .
سرخس يكي از شهرهاي كهن خراسان است كه در شاه‌نامه هم از آن نام برده شده است .

به نخجیرگاه زدافراسیاب
به یک دست ریگ وبه یک دست آب  
دگر سو سرخس و بیابان به پیش
گله گشته بر دشت ، آهو ومیش  


در سرتاسر تاريخ ، سرخس هميشه بخشي از سرزمين ايرانيان بود تا اين كه بر اثر اجراي سياست تجاوز گسترش سرزميني روسيان در مناطق خوارزم و فرارود ، توانستند بر سرخس چيره شوند و آن را به قلمرو حكومت عشق‌آباد درآوردند .
در سال‌هاي 1245-1244 خ / 1866- 1865 م در اين سوي رودخانه‌ي تجن در برابر شهر سرخس ،‌ سرخس نو به نام سرخس ناصري بنيان‌گذاري شد كه هنوز برپاست .

بر اثر درخواست مردم سرخس ، روز 27 مهرماه 1297 (20 اكتبر 1918) شجيع‌السلطنه حاكم سرخس ناصري : 1

با يك عده سوار و استعداد كه قبلاً بر حسب دستور ايالت تهيه نموده بود ، وارد سرخس روس شده ، تراكمه و ساكنين سرخس روس ، با نهايت احترام ، مشاراليه را پذيرفتنه‌اند .

فرداي آن روز نيز : 2

يك عده ژاندارم از سوي ايالت فرستاده شد .

در همين اوان ، انگليس كه از نبود روس‌ها در خوارزم و فرارود ، بهره جسته بودند ، از مرو تا آمودريا را اشغال كرده بودند و در حالي كه نيروهاي حاكم سرخس ناصري درسرخس كهن بودند،  انگليس‌ها اقدام به واردكردن نيرو به سرخس ناصري كردند . بر پايه‌ي گزارش كارگزاري  سرخس ، روز غره صفر 1337 (13 آبان 1297 / 5 نوامبر 1918) : 3

يك كلنل انگليسي ، يك صاحب منصب كاپيتان مسلمان و بيست سوار هندي وارد سرخس ايران شده ، سوار ديگر هندي از عقب مي‌آيد ] كه [ بعد از ورود ] شمار آن‌ها[ عرض مي‌شود . . . ] آنان [ خيال توقف در سرخس ايران را دارد و استعداد زياد مي‌كند.

انگليس‌ها با اين گام نظامي در پي آن بودند كه ايران را از برآوردن نظر مردم سرخس (كهن) كه داراي پيوند‌هاي ديرين با ايران بودند ، بازدارد . زيرا در آن صورت ديگر مناطق خوارزم و فرارود نيز از اين روند پيروي مي‌كردند . در اين ميان ، گسيل هيات از سوي امارت بخارا به انجمن آشتي ورساي براي به سرانجام رساندن امر وحدت با ايران ، سخت انگليس‌ها را نگران كرده بود .
انگليس‌ها با گسيل نيرو به سرخس ناصري و عنوان كردن اين نكته كه « خيال توقف در سرخس ايران را دارند » و نيز آشكار كردن اين مساله كه « استعداد زياد مي‌كنند » ، مقام‌هاي محلي ايران را سخت نگران كردند . از اين‌رو ، كارگزاري سرخس به وزارت امور خارجه نوشت :4

حاكم سرخس و قشون دولتي در سرخس روس هستند ، گاهي به اين سرخس مي‌آيند و حالا . . . قشون اجنبي اين جا باشد ] و [ حاكم و قشون ايران در سرخس روس ، كاملاً نتيجه حاصل مي‌نمايد ، يا ضرري براي دولت است .

وثوق‌الدوله نخست‌وزير ، گمان مي‌كرد كه انگليس‌ها از گسيل نيروهاي ايران به سرخس به درخواست مردم ، خوش‌حال خواهند شد . در حالي كه در كمال ناباوري ، دولت بريتانيا دولت ايران را براي بيرون كشيدن نيروهايش از سرخس ، زير فشار قرار داد . وثوق‌الدوله در اين باره به وزير امور خارجه‌ي انگليس در تلگرافي يادآور شد كه به دعوت اهالي سرخس ، ايران نيرو به آن جا فرستاده است . حال : 5

به جاي اين كه عمل دولت ايران مورد تشويق و حمايت بريتانيا قرار گيرد ، مقامات انگليس ما را تحت فشار قرار دادند و مجبورمان كردند ، تا سرخس را تخليه كنيم .

اما انگليس‌ها در پي سلطه بر سرتاسر خوارزم و فرارود و ايجاد كشورسازي در اين منطقه بر پايه‌ي الگوهاي آزمايش شده‌ي خود در افغانستان بودند . از اين‌رو ، به دولت ايران اخطار كردند كه نيروهاي خود را از سرخس بيرون كشد و از هرگونه اقدامي درباره‌ي وحدت سرزمين‌هاي از دست رفته ، خودداري ورزد : 6

دولت ايران ، بايد سرخس روس را تخليه كند و ابداً پيرامون تعرض به حاكميت همسايه‌ي شرقي نگردد ، زيرا ما مي‌خواهيم در آن‌جا ، دولتي به نام تركمنستان ايجاد كنيم .

در راستاي كشورسازي در سرزمين‌هاي خوارزم و فرارود : 7

دولت انگليس ميل داشت در خوارزم و تركستان و ماورالنهر نيز دولت‌هايي به نام « تركمنستان » در خوارزم و « تاجيكستان » در بخارا و « ازبكستان » در سمرقند ، به وجود آيد .

انگليس‌ها نتوانستند ، برنامه كشورسازي خود را در سرزمين‌هاي خوارزم و فرارود پي گيرند ؛ اما بلشويك‌ها پس از تسلط بر اين مناطق ، نقشه‌ي انگلستان را به مورد اجرا گذاردند .
انگليس‌ها از اين كه هنوز پس از گذشت دهه‌ها ، بانك وحدت‌خواهي از همه سو براي پيوند با سرزمين مادر به گوش مي‌رسيد ، سخت يكه خورده بودند . مردم امارت بخارا ، خواهان پيوند به ايران شده بودند و نمايندگاني نيز به انجمن آشتي ورساي ، گسيل داشته بودند : 8

گروه‌هاي بسياري از مردمان سرزمين‌هاي تجزيه شده‌ي شمال ايران زمين ]قفقاز و خوارزم و فرارود [ ، تومارهايي به مجمع مزبور فرستادند و خواستار الحاق به سرزمين مادر ، يعني « ايران » شدند . از جمله مردم بخارا و مناطق ديگر ، هيات‌هايي به ورساي گسيل داشتند .

چنان كه اشاره شد ، بلشويك‌ها توانستند در سايه‌ي هموار كردن راه از سوي انگليس‌ها در اثر جلوگيري از وحدت دوباره‌ي مردمان خوارزم و فرارود با ايران ، به اين منطقه نيز يورش آوردند و بر پايه‌ي الگوي انگليسيان در خوارزم و فرارود ، حكومت‌هايي به نام جمهوري تركمنستان شوروي ، جمهوري ازبكستان شوروي ، جمهوري تاجيكستان شوروي و . . . ، برپا كردند .
 
پي‌نوشت‌هاي گفتار پنجم

1-  اسنادي از روابط ايران با آسياي ميانه ـ سند شماره 125 ـ ر 429
2- همان
3- همان ـ سند شماره‌ي 126 ـ ر 431
4- همان
5- اسناد محرمانه‌ي وزارت امور خارجه‌ي بريتانيا ـ ج 1 ـ پيوست سند شماره‌ي 171 ـ ر 283
6- تاريخ مختصر احزاب سياسي ـ ر26 ( از گفته‌هاي پرسي كاكس وزير مختار انگليس در تهران به محمدتقي     
     بهار)
7- همان
8- تزارها و تزارها ـ ر 19



فرستادن دیدگاه ها
نام ونام خانوادگی:
ایمیل:    
دیدگاه ها:  



 
 
 
  ??????? ?????:
 
 
 
     ??????????????: 
 
ريشه و تبار مردم آذربايجان

« پان تركيسم و وحدت ملي ایران »

اشغال و قتل عام تبريز توسط تركان عثماني (993-986 ق) [964-957 خ]

همه مردم فلات ايران، از يك ريشه‎اند

پان تركيسم و وحدت ملي ايران (بخش نخست)