دوشنبه3 مهر 1396                         ???? ???? ?? ?? ???????  
 
 
بازدید: 3408 تن
 

قرارداد ترکمان‌چاي: ديروز و امروز


يکي دو سالي است که پاره‌اي از پژوهندگان و نيز دانش‌جويان و قشر جوان کشور به اين مساله اشاره دارند که قرارداد ترکمان‌چاي، صد ساله بود و زمان آن سرآمده است.
اين مطلب را بر روي ديدارگاه (سايت)هاي بسياري مي‌توان ديد و حتا چندي پيش، يکي از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي به اين مساله اشاره‌ي سرراست داشت.
روز اول اسفندماه 1206، برابر با 21 فوريه 1828، «ننگ‌نامه‌ي» ترکمان‌چاي، از سوي امپراتوري روسيه تزاري با هم‌راهي و هم‌گامي امپراتوري بريتانيا، بر ملت و دولت ايران تحميل شد.
بر پژوهش‌گران تاريخ معاصر ايران روشن است که روس‌ها، بدون همراهي و هم‌گامي انگلستان که به اصطلاح با هم‌پيماني با ايرانيان، نقش «شريک دزد و رفيق قافله» را بازي مي‌کرد، توان درهم‌شکستن نيروهاي مسلح ايران را در ميدان‌هاي نبرد نداشتند.
از آن‌‌جا که در اين گفتار، امکان بررسي دقيق به شکست کشاندن ملت ايران نيست، به همين حد بسنده مي‌شود که يکي از دلايل آن، روي‌گرداني عباس ميرزا ولي‌عهد از جنگ و در بن‌بست قرارگرفتن فتح‌علي شاه بود. (براي آگاهي بيش‌تر، نک: تاريخ تجزيه‌ي ايران، دفتر چهارم – تجزيه‌ي قفقاز – دکتر هوشنگ طالع – انتشارات سمرقند – تهران 1388)
بر پايه‌ي اين قرارداد، ايالت ايروان و نخجوان و بخش بزرگ ديگري از ايالت تالش از دست رفت که مرز کنوني ايران با جمهوري اران (آذربايجان)، ارمنستان و نخجوان، فرآيند آن است.
افزون بر از دست رفتن باقي‌مانده‌ي سرزمين‌هاي قفقاز (قفقاز شمالي و قفقاز جنوبي)، قضاوت کنسولي (کاپيتالاسيون) به ايران تحميل شد و حق داشتن نيروي دريايي در درياي مازندران نيز، به طور کامل از دست رفت.
روز هفتم نوامبر 1917 (16 آبان 1296)، بلشويک‌ها با کودتاي مسلحانه، حکومت موقت را در روسيه برانداختند. در اين فرآيند «ولاديمير ايليچ ايليانوف» ملقب به لنين که از حمايت همه‌جانبه‌ي مالي، تسليحاتي و اطلاعاتي امپراتوري آلمان برخوردار بود، نخستين حکومت کمونيستي را به نام « شوراي کميسرهاي خلق»، در روسيه برپا کرد.
لنين که در دوران جنگ جهاني يکم در سوييس به سر مي‌برد، با دستگاه‌هاي اطلاعاتي امپراتوري آلمان به يک توافق دست يافت، لنين در برابر حمايت‌هاي مالي، تسليحاتي و اطلاعاتي امپراتوري آلمان، پذيرفت که در صورت موفقيت در عمليات کودتا عليه حکومت تزاري، به طور يک‌جانبه برابر « نيروهاي مرکز» (امپراتوري آلمان ـ  امپراتوري اتريش - هنگري و امپراتوري عثماني و حکومت بلغارستان)، اعلام ترک مخاصمه خواهد کرد و همه‌ي شرايط ارضي آلمان‌ها را خواهد پذيرفت.
از اين‌رو، آلمان‌ها، لنين‌ و همراهان را با يک قطار مخصوص از سوييس به روسيه وارد کردند و چنان که گفته شد، با حمايت‌هاي مالي، تسليحاتي و اطلاعاتي امپراتوري آلمان، کودتاي بلشويکي در روسيه به بار نشست.
اما يک‌سال بعد، بدون اين‌که شکست اساسي به نيروهاي امپراتوري آلمان وارد شده باشد، بر اثر انقلاب داخلي، سامان امپراتوري در آلمان فروپاشيده و قيصر ويلهلم دوم به کشور هلند پناهنده شد.
حکومت تازه‌ آلمان که به «جمهوري وايمار (Weimar) معروف گشت، درخواست متارکه‌ي جنگ را کرد. به دنبال آن، متحدين آلمان نيز تسليم شدند و بدين‌سان، حکومت بلشويکي از زير بار اجراي قرارداد لنين با آلمان‌ها، رها شد.
بلشويک‌ها، دوباره به قفقاز يورش آوردند و اين بار با هم‌گامي و هم‌کاري کمال پاشا (آتاتورک)، توانستند پايداري مردم اين خطه را که خود را از زير بار حکومت روس‌ها آزاد کرده بودند، درهم شکنند و دوباره قفقاز را به «غل و زنجير» روس درآورند.
نفس استبداد و سلطه‌جويي و تجاوز‌طلبي در روسيه هم‌چنان برپا بود. تنها چيزي که عوض شده بود، عنوان حکومت بود و به جاي «ديکتاتوري اعيان و اشراف»، «ديکتاتوري پرولتارريا»، جانشين آن شده بود.
پس از سلطه کامل بر قفقاز (قفقاز شمالي و جنوبي)، بار ديگر به گيلان يورش آوردند و شهر رشت را اشغال کردند. البته اين بار سربازان روسي به جاي پرچم عقاب امپراتوري، درفش داس و چکش سرخ را به دوش مي‌کشيدند.
دولت ايران که توان رويارويي نداشت، به جامعه‌ي ملل شکايت برد.
جامعه‌ي ملل، روز 16 ژوئن 1920 (26 خرداد 1299)، به شکايت ايران رسيدگي کرد و چون شکايت «بي‌زوري» از «زورمندي» بود، تصميم‌ روشني گرفته نشد.
هم‌زمان، انگليس‌ها با روس‌ها بر سر سرزمين‌‌هاي هميشه ايراني قفقاز و خوارزم و فرارود به توافق رسيدند. نيروهاي روسي به دنبال اين توافق، شهر رشت را تخليه کردند. اما چند هفته پس از آن، به بهانه‌ي اين‌که انگليس‌ها از تخليه‌ي خاک ايران خودداري مي‌کنند، در بندرانزلي نيرو پياده کردند و گروهي را نيز، در رشت مستقر کردند.
روس‌ها بر آن بودند که با افزودن فشار، ميراث خونين تزارها در قفقاز و خوارزم و فرارود، را به خود منتقل کنند.
روز بيست و سوم بهمن 1300 (26 فوريه 1921)، دولت ايران زير فشار سخت و موافقت ضمني و پنهاني انگليس‌ها، ناچار از امضاي قرارداد 1921 (معروف به مودت) گرديد.
در فصل يک اين قرارداد، دولت شوروي روسيه آمده بود:
يک مرتبه ديگر رسماً اعلان مي‌نمايد که از سياست جابرانه‌‌اي که دولت‌هاي مستعمراتي روسيه [امپراتوري روسيه]... نسبت به ايران تعقيب مي‌نمودند، قطعاً صرف‌نظر مي‌نمايد...
دولت شوروي روسيه، تمام معاهدات و مقاولات و قراردادهايي را که دولت تزاري روسيه با ايران منعقد نموده و حقوق ملت ايران را تضييع مي‌نمود، ملغي و از درجه اعتبار ساقط شده اعلان مي‌نمايد.
مهم‌ترين اين معاهدات و مقاولات و قراردادهاي ياد شده، عبارتند از:
قرارداد گلستان (2 آبان 1192/24 اکتبر 1813) تجزيه‌ي بخش بزرگي از قفقاز.
قرارداد ترکمان‌چاي (اول اسفند 1206/ 21 فوريه 1828) تجزيه‌ي سرتاسري قفقاز.
قرارداد آخال (23 آذر 1260/ 14 سپتامبر 1881) تجزيه‌ي سرزمين‌هاي خوارزم و فرارود.
اما در فصل سوم، دولت بلشويکي با همه‌ي شعارهاي ظاهري، ايران را ناچار از شناسايي مرزهاي تجزيه بر پايه‌ي قرارداد آخال، مي‌نمايد:
دولتين معظمتين متعاهدتين، رضايت مي‌دهند که سرحد مابين ايران و روسيه را مطابق تعيين کميسيون سرحدي 1881 تصديق و رعايت نمايند...
در برابر گرفتن اين سرزمين‌ها، روس‌ها «از انتفاع از جزاير آشورزاده»... صرف‌نظر کرده و  هم‌چنين «قريه فيروزه را با اراضي مجاوره آن... مسترد مي‌دارد.»
دولت ايران رضايت مي‌دهد، سرخس معروف به سرخس روس... در تصرف روسيه باقي بماند.
هم‌چنين در فصل دوم آمده بود:
... کليه معاهدات و قراردادهايي را که دولت سابق روسيه، با ممالک ثالثي به ضرر ايران و راجع به آن منعقد نموده است، ملغي و از درجه‌ي اعتبار ساقط مي‌داند.
مقصود از اين قراردادها، قرارداد 1907 و نيز متمم آن در سال 1915 بود. اما در برابر سرزمين‌هاي خوارزم و فرارود، بلشويک‌ها بر پايه‌ي فصل يازدهم همين قرارداد. با سکوت درباره‌ي قرارداد گلستان، قرارداد ترکمان‌چاي را ملغي‌الاثر اعلام مي‌دارند.
فصل يازدهم – نظر به اين‌که مطابق اصول بيان شده در فصل اول اين عهدنامه، عهدنامه‌ي منعقدي در 10 فوريه 1828 مابين ايران و روسيه در ترکمان‌چاي که فصل 8 آن داشتن بحريه را در بحر خزر از ايران سلب نموده بود، از درجه‌ي اعتبار ساقط است...
بدين‌سان، به روشني و سرراست، در فصل يازدهم اعلام شده است که «عهدنامه‌ي منعقده در 10 فوريه 1828 مابين ايران و روسيه در ترکمان‌چاي...، از درجه‌ي اعتبار ساقط است».
البته با توجه به فصل يازدهم که «مطابق اصول بيان شده در فصل اول اين  عهدنامه»، عهدنامه‌ي ترکمان‌چاي  از درجه‌ي اعتبار ساقط اعلام مي‌گردد، قرارداد گلستان نيز از درجه‌ي اعتبار، ساقط مي‌باشد. اما، جاي شگفتي است که هيچ‌يک از دولت‌هاي ايران با توجه به مفاد اين قرارداد، گامي در راه بازگشت دادن سرزمين‌هاي بازگردانده شده به ايران برنداشته‌اند.
فصل اول و يازدهم قرارداد 1921، به روشني مي‌گويد که قرارداد ترکمان‌چاي و با همان استدلال، قرارداد گلستان ملغي‌الاثر است و مي‌بايست سرزمين‌هاي جدا شده وسيله‌ي اين دو قرارداد، به ايران بازگردد.



فرستادن دیدگاه ها
نام ونام خانوادگی:
ایمیل:    
دیدگاه ها:  



 
 
 
  ??????? ?????:
 
 
 
     ??????????????: 
 
ريشه و تبار مردم آذربايجان

« پان تركيسم و وحدت ملي ایران »

اشغال و قتل عام تبريز توسط تركان عثماني (993-986 ق) [964-957 خ]

همه مردم فلات ايران، از يك ريشه‎اند

پان تركيسم و وحدت ملي ايران (بخش نخست)